Werkprotocol astma diëtist

Doelgroep, eisen aan de diëtist en doelen

1.    Doelgroep

De patiënt wordt naar de diëtist verwezen na het stellen van de diagnose Astma in combinatie met 
tenminste één van de volgende gegevens:

  • Verdenking voedselovergevoeligheid
  • Obesitas; BMI ≥ 30 kg/m2
  • BMI ≥ 25 kg/m2 met ziektegerelateerde co-morbiditeit zoals oesofageale reflux en OSAS.
  • Klachten van het maag-darm kanaal


2.    Eisen aan de diëtist voor goede zorg rondom Astma

  • De diëtist is een Hbo-opgeleide professional en staat ingeschreven in het kwaliteitsregister Paramedici
  • Alle diëtisten hebben voldoende kennis en ervaring rondom Astma en voedsel- 
  • overgevoeligheid en/of overgewicht: 
  • Kennis over dieetrichtlijnen bij Astma en voedselovergevoeligheid en bij overgewicht;
  • Basiskennis omtrent de fysiologie bij Astma;
  • Basiskennis over (het belang van) de multidisciplinaire behandeling bij Astma.

De diëtist levert transparante zorg van hoogwaardige kwaliteit. De zorgstandaard Astma dient hierbij als leidraad. De adviezen zijn toegespitst op gedragsverandering en de bijbehorende fasen. 

3.    Doelen van de behandeling
Het voedingspatroon van de patiënt voldoet aan de eisen van het dieetvoorschrift of wijkt daarvan af binnen acceptabele grenzen. Het doel van de behandeling is:

Algemeen:

  • Bereiken/behouden van een gezond gewicht
  • Bevordering en ondersteuning van zelfmanagement
  • Bevorderen van therapietrouw

Als er sprake is van voedingsallergie/overgevoeligheid:

  • Bijdrage leveren aan de diagnostiek van voedselovergevoeligheid
  • Verminderen van de symptomen
  • Het niet onnodig beperken van de voedselinname, eventueel voorstel voor herintroductie of provocatie van verdachte allergenen/triggers
  • Het leren vermijden van het betreffende allergeen
  • Handhaven/bereiken van een volwaardige en leeftijdsadequate voeding.

De patiënt:

  • Kent de principes van het dieet bij overgewicht en/of voedselovergevoeligheid, kent de relatie tussen de inname van voedingsmiddelen en klachten en begrijpt de relatie van het dieet tot de aandoening
  • Kent het belang van een goed lichaamsgewicht 
  • Kent de samenhang van lichamelijke inspanning en voedingsinterventie
  • Is in staat het dieet in het dagelijks leefpatroon in te passen
  • Heeft voldoende kennis over de energiebalans: verbruik versus inname
  • Heeft inzicht in eigen eetgedrag en kan omgaan met de barrières die hij daarin ondervindt
  • Is gemotiveerd de veranderende voedingsgewoonten op langere termijn voort te zetten
  • Voelt zich verantwoordelijk voor het eigen voedingsgedrag en de eigen leefstijl
  • Is therapietrouw
  • Is in staat om de gevolgen van de ziekte te beheersen, de ziekte in te passen in het leven en daarmee de ervaren kwaliteit van leven te verhogen (zelfmanagement).

In overleg met de patiënt stelt de diëtist een dieetbehandelplan op. Bij het opstellen van het individuele behandelplan kan bekeken worden of de hiervoor genoemde doelen moeten worden gewijzigd en/of aangevuld. Het aantal consulten wordt bepaald aan de hand van welke doelen behaald moeten worden tijdens de begeleiding van de cliënt.

Werkwijze dieet behandeling

4. Dieetbehandeling bij de diëtist
De werkafspraken voor de behandeling van mensen met astma en voedsel overgevoeligheid en/of overgewicht zijn gebaseerd op de Zorgstandaard Astma voor volwassenen (oktober 2012) opgesteld door Long Alliantie Nederland. De voedingsadviezen zijn gebaseerd op Richtlijn 46: Allergische voedselovergevoeligheid bij volwassenen en kinderen vanaf 1 jaar (november 2013) en Richtlijn 9: Overgewicht en obesitas (oktober 2012) uit Dieetbehandelingsrichtlijnen van 2010 Uitgevers.

De begeleiding richt zich onder meer op het optimaliseren van het gewicht en indien nodig het verminderen van klachten ten aanzien van voedselovergevoeligheid.

De onderwerpen die worden besproken zijn:

  • relatie astma, klachten in relatie tot voeding en eventuele medicatie
  • kenmerken dieetbehandeling en leefregels 
  • de diëtist stemt haar boodschap af op de fase van gedragsverandering waarin de patiënt/cliënt zich bevindt, helpt bij het opsporen van barrières en coacht bij het structureel veranderen van de leefstijl
  • bevorderen van het algemeen welbevinden; leren omgaan met de symptomen slijmvorming, droge mond en vermoeidheid.

Werkwijze doorverwijzen naar diëtist
De huisarts of POH geeft de patiënt een verwijsbrief mee voor de diëtist. Bij de verwijzing wordt reden van verwijzing vermeld, eventuele co-morbiditeit en is een (relevant) medicatie overzicht toegevoegd. Voor deze verwijsbrief wordt gebruik gemaakt van een centrale maskerbrief.

De huisarts/POH en diëtist registreren beiden het aantal doorverwezen astmapatiënten zodat de zorggroep jaarlijks kan evalueren hoeveel patiënten zich daadwerkelijk aanmelden.

Zorgduur
In het jaar van het stellen van de diagnose astma wordt de benodigde zorg geleverd in het kader van de bovenstaande doelstellingen. In de jaren daarna wordt de patiënt uitgenodigd voor jaarlijkse evaluatie van het dieet of wanneer er behoefte is aan eerdere evaluatie volgens het individuele zorgplan.

Samenwerken
De diëtist werkt samen met alle disciplines die zich met astma-zorg bezighouden, zowel in de eerste als de tweede lijn, zoals huisarts, POH, longarts, longverpleegkundige, fysiotherapeut en apotheker. Dit kan zowel in ad hoc situaties als projectmatig, bijvoorbeeld in de vorm van cursussen omtrent astma. 

Voorlichting, informatie en educatie

5. De diëtist is in staat met de cliënt een vertrouwensrelatie op te bouwen en deze relatie gedurende langere tijd te continueren. De diëtist is in staat het belang van een gezonde leefstijl en gezonde voeding aan de cliënt duidelijk te maken. De diëtist helpt de cliënt inzicht te krijgen in de eigen motivatie om zo tot gedragsverandering te komen. De diëtist helpt de cliënt zijn aandoening te leren accepteren en barrières voor een goede compliance op te heffen. De diëtist beschikt over een breed scala aan gesprekstechnieken en motiverende technieken. 

Criteria overleg en terugverwijzing

6.    Criteria voor overleg of terug verwijzing

Afstemming diëtist en huisarts/POH 
Tussen de verwijzende huisarts/POH en diëtist zal met name bij nieuwe patiënten met astma behoefte zijn aan overleg en vervolgens periodiek of op indicatie. Afspraken over de omvang van de te leveren dieetzorg dienen in overleg met de betreffende zorggroep te worden bepaald. De POH is binnen de huisartsenpraktijk het eerste aanspreekpunt.

Overleg diëtistengroep en huisartsen
Eén keer per jaar heeft een afvaardiging van de diëtistengroep overleg met de zorggroep om de kwaliteit rondom de astmazorg en de afspraken hier omheen te evalueren. De diëtisten ontvangen vacatiegeld voor deze vergadering ad …. (incl. btw).

7.    Terugrapportages naar de verwijzer

Afstemming zorgplan
De diëtist stuurt de verwijzer een rapportage van de bevindingen bij de intake en bij afsluiting van de begeleiding. Bij tussentijdse problemen neemt de diëtist telefonisch of via versleutelde e-mail (bijvoorbeeld Sleutelnet) contact op met de verwijzer of via een ketenzorg informatiesysteem. 

Inhoudsverantwoordelijke, versie en laatste wijzigingen

Geert Zaaijer, kaderhuisarts astma en COPD.

Versie maart 2019.

Het totale ketenzorgprogramma met daarin de transmurale afspraken is te downloaden via deze link.

Laatste wijzigingen ketenzorgprogramma astma:

  • Aandacht voor de verantwoordelijkheid van de zorgverlener voor patiënten die niet onder de reguliere controle willen vallen: Respect voor keuze patiënt. Wel heeft zorgverlener de verantwoordelijkheid om regelmatig (bv 1 keer per jaar), na te gaan of patiënt wel of niet terugkomt op dit besluit. 
  • Toevoeging van het astma alfabet; een handvat voor begeleiding van patiënten die hun astma niet of onvoldoende onder controle hebben. 

Bronnen:

  • NHG standaard Astma bij volwassenen (oktober 2012)
  • De voedingsadviezen zijn gebaseerd op:
    • Richtlijn 46: Allergische voedselovergevoeligheid bij volwassenen en kinderen vanaf 1 jaar (november 2013)
    • Richtlijn 9: Overgewicht en obesitas (oktober 2012) uit Dieetbehandelingsrichtlijnen van 2010 Uitgevers.