Werkprotocol hart- en vaatziekten fysiotherapeut

Doelgroep, eisen aan de fysiotherapeut en doelen

Doelgroep

  • Patiënten die niet voldoen aan de Beweegrichtlijn. Hierbij wordt gestreefd naar minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen, tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten en voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen en waarbij stilzitten zo veel mogelijk wordt beperkt [2].
  • Patiënten waarbij er dusdanige beperkende voorwaarden zijn dat niet verwacht kan worden dat de patiënt uit zichzelf gaat voldoen aan de Beweegnorm wordt dan direct verwezen.
    Deze criteria gelden met naar voor patiënten die, na 3 maanden na het beweegadvies van de POH, het bewegen niet effectief hebben opgepakt en niet voldoen aan de Beweegrichtlijn
  • Patiënten met hartfalen in postrevalidatiefase waarbij (levenslange) training noodzaak is en/of waarbij de verwachting is dat hij/zij snel zal vervallen in een inactieve leefstijl.

NB. Als de POH/huisarts een eenmalige beweegscreening van de fysiotherapeut wenselijk vindt, dan kan dit mogelijk als onderdeel van een goedgekeurd beweegprogramma gedeclareerd worden.


Eisen aan de fysiotherapeut

Competenties van de begeleidende fysiotherapeut:

  1. Fysiotherapeut beschikt over kennis en vaardigheden conform de beschrijving van de competenties van de fysiotherapeut op gebied van CVRM, hartfalen, hartrevalidatie door geaccrediteerde scholing. Zoals een Master Opleiding Fysiotherapie Chronisch Ziekten of CVRM scholingen voor eerstelijnsfysiotherapeuten o.a. Hogeschool Leiden of NPI. Voor gesuperviseerde looptraining moet een fysiotherapeut aangesloten zijn bij Claudicationet.
  2. Fysiotherapeut is geregistreerd in Centraal Kwaliteitsregister of het Keurmerk Fysiotherapie.
  3. Fysiotherapeut heeft een geldig reanimatiediploma en volgt elke 2 jaar een herhalingscursus.
  4. Heeft kennis van de zorgstandaarden en zelfmanagement
     

Doelen van de behandeling

Bewegen heeft een gunstig effect op het beloop van hart- en vaatziekten. Het verbetert de kwaliteit van leven. Het vermindert de kans op cardiovasculaire incidenten en het vermindert de sterftekans [1]. 

Het uiteindelijke doel is dat de patiënt een actieve leefstijl heeft ontwikkeld. Hierbij wordt gestreefd naar minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen, tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten en voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen en waarbij stilzitten zo veel mogelijk wordt beperkt [2].

De patiënt is in staat tot zelfredzaamheid en zelfmanagement van zijn aandoening en heeft vaardigheden ontwikkeld om zijn actieve leefstijl vol te houden. De uitstroom naar het reguliere beweeg- en sportaanbod, dat wil zeggen zelfstandig bewegen zonder supervisie van de fysiotherapeut, is een mogelijk doel [1].


De fysiotherapeutische behandeldoelen zijn [1,3,4]:

  • het leren kennen van eigen fysieke grenzen;
  • het leren omgaan met fysieke beperkingen; het afstemmen van belasting tot de belastbaarheid
  • het optimaliseren van het inspanningsvermogen;
  • het beoefenen van diagnostiek: evaluatie van veranderingen van het inspanningsvermogen in de tijd en de samenhang van de klachten met objectiveerbare afwijkingen;
  • het overwinnen van angst voor lichamelijke inspanning;
  • het ontwikkelen/onderhouden van een lichamelijk actieve leefstijl.

De doelen zullen per patiënt verschillen en deze zijn afhankelijk van de hulpvraag van de patiënt. Daarnaast kunnen in de fysiotherapeutische behandeling ook doelen worden ondersteund door andere disciplines.

Werkwijze fysiotherapeutische behandeling

De fysiotherapeut start na verwijzing van een arts met een fysiotherapeutische intake. De intake heeft als doel de patiënt te kunnen adviseren over een passend beweegadvies, fysiotherapeutische behandeling of beweegprogramma.  

Het doel van het fysiotherapeutisch diagnostisch proces is het inventariseren van de ernst, de aard en de mate van beïnvloedbaarheid van het gezondheidsprobleem in relatie tot het bewegend functioneren. Uitgangspunten zijn de hulpvraag van de patiënt en de te verwachten fysieke verbetering. De fysiotherapeut onderzoekt de gezondheidstoestand van de patiënt, de belangrijkste klachten, de gewenste situatie, de aanwezige belemmerende en bevorderende factoren en de informatiebehoefte van de patiënt. Dit diagnostisch proces bestaat uit een anamnese, een onderzoek aan de hand van aantal fysieke testen, een analyse en het opstellen van een behandelplan [3,4].

Aan de hand van de verzamelde gegevens, geeft de fysiotherapeut een advies over een passend behandelplan voor de patiënt. 

De fysiotherapeut kan na afloop van de eerste kennismaking diverse mogelijkheden adviseren:

  • Geïncludeerd voor een beweegprogramma of een fysiotherapeutische behandeling; individueel of in een groep
  • Geïncludeerd voor zelfstandig sporten maar met een periodiek coaching gesprek
  • Geëxcludeerd en terug- of doorverwezen naar huisarts of specialist
  • Geëxcludeerd en doorverwezen naar regulier beweeg- en sportaanbod. De fysiotherapeut helpt de patiënt, indien nodig, met het zoeken naar aanvullende beweeg- en sportmogelijkheden. 

In de fysiotherapeutische behandeling en in het beweegprogramma komt het belang van bewegen aan bod en invloed ervan op risicofactoren op hart- en vaatziekten, inzicht in eigen lichamelijke activiteit, motivatie om meer te bewegen en een concreet plan om meer te bewegen. 

Voorlichting, informatie en educatie

Tijdens de behandeling biedt de fysiotherapeut de patiënt begeleiding die past bij de doelen van patiënt in de vorm van advies en educatie. De fysiotherapeut vervult ook een coachende rol bij het bevorderen van een gedragsverandering zoals het aannemen van een actieve leefstijl.

Doelen bij informeren en advies kunnen zijn [1,3,4]:

  • Het geven van inzicht in de specifieke aandoening, zoals de aard, oorzaak, beloop, leefregels, specifieke klachten bij rust en inspanning en hoe hiermee om te gaan. 
  • Het bevorderen van een actieve leefstijl
  • Het bevorderen van therapietrouw
  • Het bevorderen van een adequate wijze van omgaan met klachten, zoals het herkennen van verslechtering van hartfalen.
  • Indien van toepassing: het bevorderen van werkhervatting.

Criteria overleg en terugverwijzing

Bij onderstaande verschijnselen is overleg met huisarts van groot belang. Tevens wordt bij één van deze verschijnselen de training niet gestart of vroegtijdig afgebroken3,4:

  • Instabiele angina pectoris, bijvoorbeeld pijn op de borst in rust of pijn op de borst die niet of slecht reageert op de medicatie
  • Pijn op de borst voor het begin van de training of tijdens inspanning
  • Onbehandelde hoge bloeddruk
  • Aanwezigheid van symptomen van decompensatio cordis of toename van symptomen
  • Duizeligheid
  • Vegatatieve verschijnselen (bleek, misselijkheid)
  • Kortademigheid tijdens praten
  • Ademfrequentie van meer dan 30 per minuut
  • Hartslagfrequentie van meer dan 110 slagen in rust.
  • Gewichtstoename van meer dan 2 kilo binnen enkele dagen, al of niet met toename van kortademigheid in rust.
  • Orthopedische en neurologische klachten die de training belemmeren
  • Aanwezigheid van ziekte, infectie, koorts of algehele malaise
  • Een periode van koorts in de 10 dagen voorafgaand aan de training
  • Pompfunctiestoornissen, die zich uiten in kortademigheid, abnormale moeheid in verhouding tot de geleverde inspanning
  • Hartritmestoornissen, verandering van bekende hartritmestoornissen of abnormale hoge hartfrequentie in verhouding tot de geleverde inspanning
  • Abnormale stijging of daling van de bloeddruk of onderhandelde hoge bloeddruk.

Terugrapportages naar de verwijzer

De fysiotherapeut rapporteert terug aan de verwijzer aan het eind van de behandeling en bij eventuele complicaties/bijzonderheden. De rapportage bevat informatie over de behandeldoelen, het verloop, het resultaat en de eventueel met de patiënt gemaakte afspraken. Bij het Fysiotherapeutisch Consult stuurt de fysiotherapeut ook na het eerste consult een rapportage.

Inhoudsverantwoordelijke en versie

Huug van Duijn, kaderhuisarts hart- en vaatziekten.  

Versie: september 2018.

Het totale ketenzorgprogramma met daarin de transmurale afspraken is te downloaden via deze link.

Bronnen

  1. Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. KNGF standaard. Beweeginterventie coronaire ziekten. Amersfoort: Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie; 2009.
  2. Gezondheidsraad, Beweegrichtlijnen 2017, Nr. 2017/08, Den Haag 22 augustus 2017
  3. Vogels EMHM, Bertram RJJ, Graus JJJ, Hendriks HJM, Hulst R van, Hulzebos E, et al. KNGF-richtlijn Hartrevalidatie. Ned Tijdschr Fysiother. 2005;115(1 suppl):1-59. Franke EAM, 83
  4. Achttien RJ,Staal JB, Merry AHH, van der Voort SSEM, Klaver RJ, Schoonwille S, KNGF richtlijn Hartrevalidatie Verantwoording en toelichting, Ned. Tijdschr. Fysiother. (2011).